ಬರಹ: ಸಾಣೂರು ನರಸಿಂಹ ಕಾಮತ್,ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಸಹಕಾರ ಭಾರತಿ , ಕರ್ನಾಟಕ
ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಟೊಮೆಟೊ ಬೆಲೆ ಕುಸಿದಾಗ, ಬೆಳೆದ ರೈತನಿಗೆ ಕಿಲೋಗೆ ಅಲ್ಪ ಮೊತ್ತವೂ ಸಿಗದೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಸುರಿಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಉತ್ಪನ್ನ ಗ್ರಾಹಕರ ಕೈಗೆ ತಲುಪುವಾಗ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಬೆಲೆ ಏರಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವೈರುಧ್ಯ ಟೊಮೆಟೊಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ಈರುಳ್ಳಿ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹಲಸು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಹಣ್ಣು–ತರಕಾರಿಗಳ ಬೆಳೆಗಾರರನ್ನೂ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ರೈತನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಂತರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆಯೇ?
ಹಾಲಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲವೇ?
ಐದು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಖಚಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಲೆ ದೊರೆಯುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟಗಳು, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಮಹಾಮಂಡಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಘಟಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದವು. ಅಮೂಲ್ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ನಂದಿನಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.
ಹಾಲಿನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಶೀತಲೀಕರಣ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ರೈತನ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು.ಇದೇ ತತ್ವವನ್ನು ಹಣ್ಣು–ತರಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ.
ಗ್ರಾಮದ ಹಾಲು ಸಂಘವೇ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಲಿ!
ಈಗಾಗಲೇ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳ ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ರೈತರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಹಣ್ಣು–ತರಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು.
ಇದಕ್ಕಾಗಿ 4 ಹಂತಗಳ ಸಮಗ್ರ ಜಾಲ ಅಗತ್ಯ:
🔹 ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ: ರೈತರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ವಿಂಗಡಣೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್.
🔹 ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ : ಶೀತಲೀಕರಣ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
🔹 ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ: ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕ.
🔹 ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ : ಸಹಕಾರಿ ಬ್ರಾಂಡ್, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾರಾಟ, ನಗರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ.
ಇದರಿಂದ ರೈತರು ಬೆಳೆದ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಖರೀದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
🍅 ಬೆಳೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಸುರಿಯುವ ಬದಲು, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗಲಿ!
ಟೊಮೆಟೊ ಬೆಲೆ ಕುಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಷ್ಟದ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ರೈತನಿಗೆ ಇರಬಾರದು. ಸೂಕ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಶೀತಲೀಕರಣ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯೋಜನೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಹಣ್ಣು–ತರಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೆಳೆಗಳ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತ್ವರಿತ ಮಾರಾಟ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
ಟೊಮೆಟೊದಿಂದ ಸಾಸ್, ಪ್ಯೂರಿ ಮತ್ತು ಪೇಸ್ಟ್; ಮಾವಿನಿಂದ ಪಲ್ಪ್; ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹಲಸಿನಿಂದ ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.
🛒 ರೈತನಿಂದ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ—ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕ್ತಿ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೈತನ ಉತ್ಪನ್ನವು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು, ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಣೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಹಾಳಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವೆಚ್ಚಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.
ಸಹಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ರೈತರಿಗೆ ನೇರ ಮಾರಾಟದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಆಗಬೇಕೆಂದಲ್ಲ; ರೈತರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಬೇಕು.
ಸಾವಯವ ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡ, ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಿದರೆ ನಗರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.
🏛️ ಸರ್ಕಾರ–ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಅಗತ್ಯ
ಈ ಕನಸನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಸಹಕಾರ, ಕೃಷಿ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇಲಾಖೆಗಳು, ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.
ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ರೈತರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೇಡಿಕೆ, ಶೀತಲೀಕರಣದ ಅಗತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾಲು ಸಂಘವೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣು–ತರಕಾರಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆಗಳು, ಸಂಘದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕಗಳು ಅಥವಾ ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ರೂಪಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.
🤝 ಸಹಕಾರಿ ಅನುಭವದಿಂದ ಮೂಡಿದ ಆಶಯ
ಕಳೆದ 15 ವರ್ಷಗಳ ಸಹಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ರೈತರು ಸಂಘಟಿತರಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು.
ಅಮೂಲ್ ಮತ್ತು ನಂದಿನಿಯ ಯಶಸ್ಸು ಕೇವಲ ಹಾಲಿನ ಯಶಸ್ಸಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಘಟಿತ ರೈತ ಶಕ್ತಿಯ ಯಶಸ್ಸು. ಈ ಅನುಭವದಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿತು ಹಣ್ಣು–ತರಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ರೈತರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಹಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
🌾 ಮುಂದಿನ ಸಹಕಾರಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಹಣ್ಣು–ತರಕಾರಿಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಾಗಲಿ !
ರೈತನು ಬೆಳೆದ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಬೆಲೆ ಕುಸಿದಾಗ ಬೆಳೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಸುರಿಯುವ ಬದಲು, ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಕ ಬಳಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು. ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಮಂಜಸ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬೇಕು.
ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಕೇವಲ ಬಂಡವಾಳವಲ್ಲ; ದೂರದೃಷ್ಟಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ರೈತರ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ.
ಅಮೂಲ್ ಹಾಲಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಿತು. ನಂದಿನಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿತು. ಈಗ ಹಣ್ಣು–ತರಕಾರಿಗಳಿಗೂ ರೈತಕೇಂದ್ರಿತ ಸಹಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ರೈತ ಬೆಳೆಯಲಿ; ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಟಿಸಲಿ; ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಿ; ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ ನೀಡಲಿ—ಇದೇ ರೈತನ ಬೆವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಹೊಸ ಸಹಕಾರಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ದಿಕ್ಕಾಗಲಿ!
